Türkiye’de her yıl yaklaşık 1,2 milyon trafik kazası yaşanıyor. Bu kazalarda hayatını kaybedenlerin önemli bir bölümü, ilk yardım zamanında ulaşsaydı kurtarılabilirdi. Peki siz bir kazaya tanık olsaydınız ya da kaza yapan kişi olsaydınız ne yapardınız?
Araç kazasında ilk müdahale, hem hayat kurtarıcı hem de Türk Ceza Kanunu’nun 98. maddesi gereğince yasal bir zorunluluktur. Bu rehberde, ambulans gelene kadar yapmanız gerekenleri adım adım ele alıyoruz.
Kazaya Ulaştığınızda İlk 60 Saniye
Bu süre kritiktir. Aceleci davranmak ikincil kaza riskini artırır.
- Aracınızı güvenli mesafeye çekin. Kaza yeri en az 50 metre öncesine, görünür bir noktaya park edin.
- Dörtlü flaşörleri açın ve reflektör yerleştirin. Aracınızdaki güvenlik çantasındaki reflektör yeleği giyin ve uyarı üçgenini 50-100 metre geride konumlandırın.
- 112’yi arayın. Kaza yeri, tahmini yaralı sayısı ve araç sayısını bildirin. Hattı açık tutun.
- Motoru kapatın. Olay yerindeki araçların motorlarını kapatın — yangın riskini azaltır.
Yaralıya Yaklaşmadan Önce: Sahneyi Değerlendirin
Yaklaşmadan önce şu soruları sorun:
- Ek tehlike var mı? (Gaz sızıntısı, yangın başlangıcı, trafik akışı)
- Araç stabil mi? (Devrilme, kayma riski var mı?)
- Elektrik hattı düştü mü?
Bu tehlikeler mevcutsa, eğitimli olmadan müdahale etmeyin — 112 operatörünün yönlendirmesini bekleyin.
Bilinç ve Nefes Kontrolü
Yaralıya yaklaştığınızda önce bilinç durumunu değerlendirin:
- Omuzlarına hafifçe dokunun ve yüksek sesle “İyi misiniz? Beni duyuyor musunuz?” deyin.
- Yanıt yoksa hava yolunu açın: başı hafifçe geriye eğin, çeneyi kaldırın.
- 10 saniye boyunca göğüs hareketini izleyin ve nefes alıp almadığını kontrol edin.
- Nefes almıyorsa CPR’a başlayın (aşağıya bakın).
CPR (Kalp Masajı) Nasıl Yapılır?
Araç kazalarında kalp durması ciddi bir risktir. Temel CPR adımları:
- Yaralıyı sert bir zemine yatırın (araç içindeyse mümkünse dışarı çıkarın — omurga hasarı şüphesi yoksa).
- İki elinizi göğüs ortasına yerleştirin.
- Dakikada 100-120 kez baskı uygulayın, her baskıda göğüs 5-6 cm çökmeli.
- 30 baskı sonrası 2 kurtarma nefesi verin (eğitimli değilseniz sadece baskıya devam edin).
- 112 operatörü size telefonda adım adım yönlendirme yapabilir — bu imkânı kullanın.
Kanama Nasıl Durdurulur?
Trafik kazalarında derin kesik ve ezik yaralar sık görülür. Kanama kontrolü için:
- Temiz bez, kıyafet veya bandajla yaraya doğrudan ve sürekli baskı uygulayın.
- Baskıyı kaldırmayın — kan pıhtılaşması 5-7 dakika sürer.
- Yara yerine yabancı cisim girişi varsa (cam, demir parçası) çıkarmayın; etrafını destekleyin.
- Turnike yalnızca kol veya bacakta, hayatı tehdit eden kanamalarda son çare olarak uygulanır.
Araçtan Çıkarma: Ne Zaman, Nasıl?
Bu en kritik karardır. Yaralıyı araçtan çıkarmak çoğu durumda yanlıştır.
Araçtan çıkarılması gereken durumlar:
- Araç yanıyor veya su içindeyse
- Nefes almıyorsa ve CPR gerekiyorsa
- İkincil çarpışma riski varsa
Çıkarma zorunluysa boyun hizasını koruyarak çıkarın: bir kişi başı destekler, diğerleri gövdeyi kaldırır.
Şok Belirtileri ve Müdahale
Trafik kazalarında travmatik şok sık görülür. Belirtiler:
- Solgun, soğuk ve ıslak cilt
- Hızlı ve zayıf nabız
- Hızlı ve yüzeysel nefes
- Bilinç bulanıklığı, huzursuzluk
Şok durumunda: yaralıyı yatırın, bacaklarını 30 cm yükseltin (başı veya göğsü yaralıysa bu pozisyonu uygulamayın), üzerini örtün ve sakin tutun.
Yasal Yükümlülük: Yardım Etmemek Suçtur
Türk Ceza Kanunu Madde 98: “Yaşı, hastalığı veya yaralanması nedeniyle kendini idare edemeyecek durumda olan kimseye hâl ve koşulların elvermesi halinde yardım etmeyen ya da durumu ilgili makamlara bildirmeyen kişi, bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.”
Yardım etmek için tıp eğitimi almış olmanız şart değildir. 112’yi aramak bile bu yükümlülüğü karşılar.
Sık Sorulan Sorular
Araçta sıkışan biri varsa ne yapmalıyım?
Araçtan çıkarmaya çalışmayın. 112’yi arayın ve itfaiye ekibini isteyin; trafik kazası için özel kurtarma ekipmanları vardır.
Kaskı çıkarmalı mıyım?
Motosiklet kazasında kask ancak yaralı nefes almıyorsa çıkarılır ve bu iki kişiyle yapılır. Bilinçli bir yaralının kaskını çıkarmak boyun hasarı yaratabilir.
Sonuç
Bir trafik kazasında yapabileceğiniz en değerli şey sakin kalmak, 112’yi aramak ve temel ilk yardımı uygulamaktır. Aracınızda ilk yardım kiti bulundurun ve bu rehberi yakınlarınızla paylaşın.
